Kira ve konaklama
Depozito, Komisyon, Peşin Kira: Eve Girmeden Ödenen Para
Yerel bir ev tutmak kısa dönem primden kurtarır ama taşınmadan önce aylık kiranın birkaç katını ister. Depozitonun, komisyonun ve geri dönüşün gerçek maliyetini yuvarlak bir hesapla görün.
Yerel bir ev bulduğunda ilk sevinç kiranın rakamıdır. Platformdaki eşyalı evlerden belirgin şekilde ucuz, yerlinin ödediği fiyata yakın. Sonra ev sahibi ya da emlakçı konuşmaya devam eder: depozito, komisyon, ilk ay… Bazen ilk ay ve son ay birlikte.
Anahtar eline geçmeden cebinden çıkan para, aylık kiranın birkaç katı olabilir.
Gürcistan’da ev tutarken ben de depozitoyla karşılaştım. Sonradan geri alsan bile, en başta önden ödeme yapmak ekstra bir yük getiriyor. Neyse ki orada emlakçı komisyonunu ev sahibi ödüyordu.
Eve girmeden ödenenler
Depozito
Ev sahibinin güvencesi: bir zarar olursa, kira ödenmezse buradan karşılanır. Kural ülkeden ülkeye çok değişiyor. Almanya’da örneğin kanun sınır koyuyor: depozito, aidatlar hariç aylık kiranın en fazla üç katı olabilir; kiracı bunu üç eşit aylık taksitle ödeme hakkına sahip; ev sahibi de parayı kendi parasından ayrı, bir bankada tutmak zorunda.
Her ülkede böyle bir sınır yok. Bazı yerlerde depozito pazarlık konusu, bazı yerlerde ev sahibi ne derse o.
Komisyon
Evi bir emlakçı aracılığıyla buluyorsan, onun da bir ücreti var. Kimin ödediği, ne kadar olduğu yine ülkeye göre değişiyor. Bazı yerlerde ev sahibi öder, bazı yerlerde kiracı. Kiracı ödüyorsa bu para geri gelmiyor; bir, üç ya da altı aylık bir kalışta ise tüm kalışa bölünmesi gereken bir maliyet.
Peşin kira
Bazı ev sahipleri, özellikle yabancı ve kısa süreli kiracıdan, birkaç ayın kirasını peşin istiyor. Bu bir güvence gibi görünüyor; senin açından ise gitmeden kilitlenen bir para.
Depozito aslında bir kur pozisyonu
Depozitonun görünmeyen bir yanı var. Onu o ülkenin para biriminde ödüyorsun ve aylar sonra, çoğu zaman o ülkeden ayrıldıktan sonra geri alıyorsun.
Bu arada iki şey olabiliyor:
- O ülkenin para birimi, senin kazandığın para birimi karşısında hareket ediyor. Aynı depozito geri geldiğinde daha az ya da daha fazla ediyor. Bunu kur riski yazısında anlattım.
- Sen artık başka bir ülkedesin. Depozito uluslararası bir transferle geliyor; transferin kendi ücreti ve kuru var.
Bir de kesintiler: temizlik, bir hasar, bitmemiş bir fatura. Depozitonun tamamının döneceği hiçbir zaman kesin değil.
Üç ayın hesabı
Hesabı kendi rakamlarımla değil, yuvarlak bir örnekle yapalım. Oranlar ülkeye, eve ve ev sahibine göre değişir; buradaki amaç büyüklüğü görmek.
Aylık kirası 500 birim olan yerel bir evde üç ay kalacağını düşünelim.
Taşınmadan önce ödenenler:
- İki aylık depozito: 1.000 birim
- Emlakçı komisyonu, yarım aylık kira: 250 birim
- İlk ayın kirası: 500 birim
Anahtar eline geçmeden 1.750 birim. Aylık kiranın üç buçuk katı.
Üç ay sonra depozito geri geliyor ama tamamı değil:
- Temizlik kesintisi: −50 birim
- O ülkenin para birimi bu sürede %5 değer kaybetti: −50 birim
- Uluslararası transfer ücreti: −10 birim
1.000 birim depozitodan 890 birim dönüyor. Geri gelmeyen 110 birim ve komisyonun 250 birimi, üç aylık kalışa 360 birim ekliyor. Bu da ayda 120 birim, yani kiranın %24’ü.
Bu rakam tanıdık gelebilir. Kısa dönem kira primi yazısında eşyalı platform evlerinin yerel kiradan neden pahalı olduğunu anlatmıştım. Kısa kalışlarda o prim, yerel evin gizli maliyetlerinden bazen daha ucuza gelebiliyor. Uzun kalışlarda ise tersi: komisyon ve kayıplar daha çok aya bölünüyor.
Şimdi ne yapıyorum
Kararı kalış süresi veriyor. Bir aylıksa platformdan eşyalı bir ev tutuyorum; üç ya da altı aylıksa yerel bir ev arıyorum.
Ülke de önemli. Bazı yerlerde yerel ev bulmak zor; dil de sözleşme de engel olabiliyor.
Bazen platformla başlıyorum. İlk birkaç haftayı platformdaki bir evde geçirip şehri tanıyor, sonra yerel bir eve geçiyorum.
Taşınırken evin fotoğraflarını çekiyorum. Sonradan sorun yaşamamak için genelde bunu yapıyorum. Depozitodan yapılacak kesintilerin çoğu, çıkışta “bu zaten böyleydi” diyebilmeye bağlı.
Toplam maliyeti kalış süresine bölüyorum. Aylık kiraya değil; depozito kaybı ve komisyon dahil, kaldığım aylara bölünmüş maliyete bakıyorum. Sonuçta bu maliyetlerin hepsini ben karşılamak zorundayım.
Geri gelmeyen kısmı o ülkenin harcaması sayıyorum. Depozito harcama değil; ama geri dönmeyen 110 birim, o ülkede kalmanın bir parçası. Onu o ülkenin cüzdanına yazmazsam ülkenin gerçek maliyeti eksik görünüyor.
Yerel ev hâlâ çoğu zaman daha ucuz. Ama ucuz olan kira; ev değil. Anahtarı almadan önce ödediklerini de hesaba katınca hangi evin ucuz olduğu, ne kadar kalacağına göre değişiyor.
Depozitolarınızın tamamının ve zamanında geri gelmesi dileğiyle.
Kaynaklar
- Almanya Federal Adalet Bakanlığı, Bürgerliches Gesetzbuch § 551 – Begrenzung und Anlage von Mietsicherheiten